Komisja Europejska wydała dziś tzw. green paper na temat systemów emerytalnych w Europie, czyli dokument, który ma pobudzić debatę i otworzyć proces konsultacji na szczeblu europejskim. To bardzo ważny z punktu widzenia Polski dokument, zwłaszcza przed przejęciem przez Polskę prezydencji w UE w 2011 r. Miliony Europejczyków są całkowicie uzależnione od rent i emerytur. Kryzys pokazał znaczenie europejskiego podejścia do systemów emerytalnych. Ukazał on współzależność różnych filarów emerytalnych w każdym państwie członkowskim oraz znaczenie wspólnego podejścia UE na temat wypłacalności społeczeństw. Fundusze emerytalne są istotnym elementem systemu finansowego. Musimy zapewnić, aby emerytury i renty przeznaczone na świadczenia z pracy dawały wsparcie dla obecnych i przyszłych emerytów – podkreśla przewodniczący KE Jose Manuel Barroso, sugerując, że system emerytalny jest kluczowym elementem zabezpieczenia społecznego.

Autorzy dokumentu ostrzegają, że negatywne tendencje demograficzne i spadająca liczba osób w wieku produkcyjnym mogą przyczynić się do załamania dotychczas funkcjonujących systemów emerytalnych. KE uczulając na problem zmian demograficznych, jak starzenia się ludności oraz zmian społecznych – młode osoby coraz później wchodzą na rynek pracy oraz najnowszych tendencji społecznych (coraz większa liczba gospodarstw jednoosobowych i bezdzietnych) sugeruje wprowadzenie następujących zmian: wydłużania aktywności zawodowej oraz podniesienia wieku emerytalnego.

Dotychczas przeprowadzane reformy emerytalne w Europie spowodowały pojawienie się nowych ryzyk oraz zwiększyły indywidualną odpowiedzialność obywateli za przyszłą emeryturę. Wymaga to dobrego zarządzania aktywami i edukacji społecznej w zakresie systemów emerytalnych i zasad inwestowania kapitału emerytalnego. KE wskazuje także na konieczność zapewnienia świadczeń kobietom, które opiekują się dziećmi. Komisja Europejska wyznacza priorytety, które mają sprawić, że systemy emerytalne będą bezpieczne: zapewnienie emerytur o odpowiedniej wysokości, ustanowienie finansowej wypłacalności systemów emerytalnych, wydłużenie okresu zatrudnienia, a także wyeliminowanie barier w mobilności siły roboczej w ramach UE.

Wypłaty emerytur powinny być zabezpieczone przez nowe regulacje dotyczące wypłacalności, nadzoru i rachunkowości. Prawne warunków działania funduszy w całej Unii powinny zostać ujednolicone. Dokument ten jest bardzo ważny dla Polski, która wprowadzając reformę emerytalną w 1999 r., ma obecnie problem z klasyfikacją aktywów Otwartych Funduszy Emerytalnych. Eurostat nie zalicza ich aktywów do finansów publicznych, co oznacza wzrost polskiego deficytu budżetowego, ponieważ z jednej strony aktywa te są traktowane przez UE jako prywatne, a z drugiej - skierowanie części składki emerytalnej do OFE zwiększa i tak już istniejący deficyt w ZUS-ie. Można przypuszczać, że podczas swojej prezydencji Polska będzie próbować przekonywać Unię i Eurostat do zmiany zasad liczenia deficytu budżetowego. – Nie można karać krajów, które przeprowadziły reformę za to, że nie zamiatają długu pod dywan – mówił Michał Boni, szef doradców premiera podczas „Forum Finansowego”. Podobnego zdania są autorzy reformy emerytalnej, m.in. prof. Marek Góra. Rozpoczyna się długa europejska debata, której finał powinien dać ludziom odpowiedź: co zrobić by mieć pieniądze na starość?